FIRE Dashboard

Werkelijk rendement in box 3

Box 3 rekent met een fictief rendement. Verdiende je in werkelijkheid minder, dan hoef je alleen over dat lagere rendement te betalen. Dat regel je met de tegenbewijsregeling. Ondertussen wil het kabinet box 3 vanaf 2029 anders heffen: met een belasting op vermogenswinst bij verkoop.

In het kort

  • Is je werkelijk rendement lager dan het fictieve rendement, dan betaal je 36% over het lagere bedrag.
  • Werkelijk rendement is alles wat je verdiende, ook koerswinst op beleggingen die je nog niet verkocht.
  • Vanaf belastingjaar 2025 zit het in de aangifte; de Belastingdienst kiest de gunstigste uitkomst.
  • De tegenbewijsregeling blijft in 2027 en 2028 bestaan.
  • Vanaf 2029 wil het kabinet een vermogenswinstbelasting voor aandelen, fondsen, obligaties en vastgoed. Dat staat in de novelle van 3 november 2026. De Tweede Kamer nam die op 12 november 2026 aan; de Eerste Kamer moet nog stemmen. Het is dus nog geen wet.
  • Vanaf 2029 komen er volgens het Belastingplan 2027 twee tarieven: 35,5% over de eerste € 60.000 belastbaar inkomen uit sparen en beleggen per jaar, en 38,5% daarboven. Ook dat moet de Eerste Kamer nog goedkeuren.

Hoe de tegenbewijsregeling werkt

Na uitspraken van de Hoge Raad mag je aantonen dat je werkelijke rendement lager was dan het fictieve. Lukt dat, dan wordt je box 3-heffing over het lagere rendement berekend. Een paar regels:

  • Alles telt mee. Rente, dividend, huur, en de waardeverandering van je bezittingen, ook als je niets verkocht. Een beursjaar met koerswinst levert dus werkelijk rendement op.
  • Er is geen heffingsvrij vermogen bij werkelijk rendement. Je betaalt over het hele werkelijke rendement.
  • Het is een keuze. Je hoeft het niet te doen, en het heeft alleen zin als het lagere belasting oplevert.
  • Voor 2017 tot en met 2024 gebruik je het formulier Opgaaf werkelijk rendement. Vanaf belastingjaar 2025 zit het in de aangifte zelf.

Wanneer het loont

Vooral in jaren waarin de beurs daalt of vlak blijft, en bij veel spaargeld tegen een lage rente. In een gewoon of goed beursjaar ligt het werkelijke rendement op beleggingen meestal boven de 6% die de Belastingdienst rekent, en helpt het niet. Houd daarom per 1 januari de waarde van je bezittingen bij, en je rente- en dividendontvangsten; dan kun je het achteraf uitrekenen.

Voor een FIRE-plan betekent het dat box 3 in slechte jaren lager uitvalt. Dat is gunstig, want juist in die jaren telt elke euro die in je vermogen blijft. Zie ook het volgorderisico bij de 4%-regel.

De Wet werkelijk rendement box 3

De huidige box 3 is een overgangsregeling. Een nieuwe wet moet box 3 laten heffen over het werkelijke rendement, ook over koerswinst die je nog niet verkocht. De Tweede Kamer nam die wet op 12 februari 2026 aan. De geplande start was 1 januari 2028, al een keer uitgesteld vanaf 2027.

In de Eerste Kamer was er te weinig steun voor een belasting op koerswinst die je nog niet verkocht. Daarom wil het kabinet de wet aanpassen met een novelle: een wijziging van een wetsvoorstel dat al bij de Eerste Kamer ligt. Die novelle diende het kabinet op 3 november 2026 in.

De novelle van 3 november 2026

Wetsvoorstel, aangenomen door de Tweede Kamer op 12 november 2026, nog niet door de Eerste Kamer.

  • Vanaf 2029: voor alle financiële instrumenten, zoals aandelen, obligaties, fondsen en ETF's, en voor vastgoed betaal je belasting over de koerswinst als je verkoopt. Rente, dividend en huur worden elk jaar belast. Wat je op 1 januari 2029 al hebt, krijgt de waarde van die dag als aankoopprijs.
  • Spaargeld, crypto en andere bezittingen zoals goud: in 2029 wordt hun waardeverandering van het jaar belast, ook zonder verkoop. Vanaf 2030 wil het kabinet ook die onder de vermogenswinstbelasting brengen, met een apart wetsvoorstel.
  • Heffingsvrij resultaat € 1.800 per persoon, zoals in de Wet werkelijk rendement box 3. Kosten zijn aftrekbaar, en verlies mag je verrekenen met latere jaren. Het tarief was 36%; de Tweede Kamer koos voor twee tarieven, zie hieronder.
  • 2027 en 2028: het huidige stelsel met de tegenbewijsregeling blijft. Het plan uit de Kamerbrief van 29 september 2026 om het heffingsvrij vermogen in 2027 te verlagen naar € 30.846 en het fictieve rendement te verhogen naar 7,87%, is geschrapt. Ook het lagere heffingsvrij resultaat van € 1.000 gaat niet door.

Het kabinet wilde eerst al in 2028 beginnen. De Raad van State vindt dat op basis van de beschikbare informatie niet verantwoord, en de Belastingdienst noemt het onuitvoerbaar. Het kabinet kijkt nog of 2028 toch kan.

Anders dan bij de Wet werkelijk rendement betaal je dan geen belasting over koerswinst die je nog niet verkocht. Voor wie FIRE nastreeft, verschuift de belasting zo naar de jaren waarin je verkoopt om van te leven. Een rekenvoorbeeld staat in box 3 in 2027 en 2028.

Wat de Tweede Kamer op 12 november 2026 besloot

De Tweede Kamer nam de novelle aan, met steun van 50PLUS, D66, CDA, VVD, SGP, JA21, BBB, Lid Keijzer en Groep Markuszower. Dezelfde avond nam ze het Belastingplan 2027 aan, met 76 tegen 74 stemmen. Voor wie belegt, zijn drie besluiten belangrijk.

  • Twee tarieven vanaf 2029. Een amendement van Klaver en Dassen op het Belastingplan 2027 maakt het tarief in box 3 35,5% over de eerste € 60.000 belastbaar inkomen uit sparen en beleggen per jaar, en 38,5% over het deel daarboven. Het geldt vanaf 1 januari 2029: in de Wet werkelijk rendement box 3 als die wet wordt, en anders in de huidige wet. In 2027 en 2028 blijft het tarief 36%.
  • Kosten van vastgoed aftrekbaar. Een amendement van Grinwis, Stoffer en Vermeer op de novelle maakt kosten voor onroerende zaken aftrekbaar in de tegenbewijsregeling. Nu tellen kosten daar niet mee. Het kabinet bepaalt de startdatum; volgens de indieners kan het niet eerder dan 2028.
  • Een volledige vermogenswinstbelasting. Een aangenomen motie van Hoogeveen c.s. vraagt het kabinet om uiterlijk op Prinsjesdag 2027 een wetsvoorstel in te dienen voor de volledige vermogenswinstbelasting, dus ook voor crypto en andere bezittingen zoals goud, en die uiterlijk op 1 januari 2030 in te voeren. Een motie is een verzoek, geen wet.

Wat twee tarieven betekenen

Het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen is je resultaat van het jaar min het heffingsvrij resultaat. Tot € 72.000 betaal je met twee tarieven minder dan met 36%, daarboven meer. Bij € 72.000 is het gelijk: je bespaart 0,5% over € 60.000 (€ 300) en betaalt 2,5% extra over € 12.000 (€ 300).

Belastbaar inkomen uit sparen en beleggen36%35,5% en 38,5%Verschil
€ 20.000€ 7.200€ 7.100− € 100
€ 60.000€ 21.600€ 21.300− € 300
€ 72.000€ 25.920€ 25.920€ 0
€ 100.000€ 36.000€ 36.700+ € 700

De grens geldt per persoon. Met de vermogenswinstbelasting telt bij een verkoop alleen de winst op het deel dat je verkoopt, niet het hele bedrag. Leef je van je vermogen en verkoop je elk jaar een deel, dan is het belaste bedrag dus kleiner dan wat je opneemt. Het hogere tarief raakt je vooral in een jaar met een grote verkoop, zoals een huis of een groot pakket aandelen met veel koerswinst. Spreid je zo'n verkoop over meer jaren, dan valt meer winst onder het lage tarief.

Wat er nog moet gebeuren

De novelle, de Wet werkelijk rendement box 3 en het Belastingplan 2027 liggen nu bij de Eerste Kamer. De commissie Financiën bespreekt de procedure op 17 november 2026; een datum voor de stemming is er nog niet. Pas als de Eerste Kamer instemt, is het wet. Reken voor een plan van tientallen jaren daarom met de huidige wet, en kijk wat het voorstel zou doen. Hoe box 3 in 2026 werkt, lees je in box 3 in 2026 berekenen.

Bronnen

Een rekenhulp, geen financieel advies. Stand van 16 november 2026; de novelle en het Belastingplan 2027 zijn door de Tweede Kamer aangenomen, nog niet door de Eerste Kamer. De plannen voor box 3 veranderen snel; controleer de stand bij de Rijksoverheid.