Monte Carlo-simulatie: hoe groot is de kans dat je vermogen het houdt?
Je weet niet hoe de beurs het de komende dertig jaar doet. Een Monte Carlo-simulatie doet daarom niet alsof je dat wel weet. Ze speelt je plan duizend keer af, elke keer met andere goede en slechte jaren, en telt hoe vaak je vermogen het houdt. Zo zie je niet één uitkomst, maar hoe breed de mogelijke uitkomsten zijn.
In het kort
- Eén gemiddeld rendement verbergt het grootste risico: in welke volgorde de goede en slechte jaren komen.
- Een Monte Carlo-simulatie speelt je plan duizenden keren af met willekeurige jaren, neemt elk jaar je uitgaven op en telt hoe vaak er nog vermogen over is.
- Een slagingskans van 90% betekent: in 9 van de 10 gesimuleerde toekomsten was je vermogen niet op. Het is geen garantie.
- Kijk vooral naar de slechte uitkomsten, zoals het 10e percentiel, en houd marge.
Waarom één gemiddeld rendement misleidt
Een gewone FIRE-berekening rekent met een vast rendement, bijvoorbeeld 6% per jaar. Maar de beurs geeft nooit elk jaar 6%. Het ene jaar is het +25%, het andere −20%. Zolang je alleen spaart en belegt, maakt de volgorde van die jaren weinig uit. Zodra je elk jaar geld opneemt, maakt ze veel uit.
Een voorbeeld. Twee mensen stoppen met werken met elk € 1 miljoen. Allebei nemen ze aan het begin van elk jaar € 40.000 op. Ze krijgen dezelfde vijf rendementen, gemiddeld 4% per jaar, alleen in omgekeerde volgorde. Zonder opnames zouden ze allebei eindigen op € 1.138.500. Met opnames niet:
| Jaar | Rendement A | Vermogen A | Rendement B | Vermogen B |
|---|---|---|---|---|
| 1 | −20% | € 768.000 | +25% | € 1.200.000 |
| 2 | −10% | € 655.200 | +15% | € 1.334.000 |
| 3 | +10% | € 676.720 | +10% | € 1.423.400 |
| 4 | +15% | € 732.228 | −10% | € 1.245.060 |
| 5 | +25% | € 865.285 | −20% | € 964.048 |
Na vijf jaar heeft B bijna € 100.000 meer dan A, met hetzelfde gemiddelde. A verkocht in de slechte jaren beleggingen tegen een lage koers om van te leven. Die euro's zijn weg en kunnen niet meer meestijgen als de beurs herstelt. Dit heet het volgorderisico: slechte jaren vlak na je FIRE-datum doen veel meer schade dan dezelfde slechte jaren later. Een berekening met één gemiddeld rendement ziet dat risico niet.
Reken het uit met je eigen bedragen, gratis
Wat een Monte Carlo-simulatie doet
De naam komt van het casino in Monaco: de simulatie gooit als het ware steeds opnieuw de dobbelstenen. Zo gaat het:
- Verwachting en spreiding. Voor je beleggingen kies je een verwacht rendement per jaar en hoe sterk dat schommelt (de volatiliteit). Aandelen hebben bijvoorbeeld rond 15% spreiding per jaar, spaargeld bijna niets.
- Willekeurige jaren. Voor elk jaar trekt de computer een rendement, dat de ene keer meevalt en de andere keer tegenvalt. Gemiddeld komt het uit op het verwachte rendement.
- Opnemen. Elk jaar gaan je uitgaven eraf, verhoogd met de inflatie, net als in het echt.
- Herhalen. Dat doet de computer duizend keer of vaker. Elke keer is een mogelijke toekomst, met een eigen volgorde van goede en slechte jaren.
- Tellen. In hoeveel van die toekomsten is er aan het eind nog vermogen over? Dat is de slagingskans.
Hoe je de uitkomst leest
De slagingskans is het aandeel van de toekomsten waarin je vermogen het houdt tot het eind van de periode, bijvoorbeeld 30 of 40 jaar. Bij 900 van de 1.000 is dat 90%.
De percentielen laten zien hoe breed de uitkomsten liggen. Zet alle toekomsten op een rij, van slecht naar goed:
- Het 10e percentiel (P10): in 10% van de toekomsten eindig je lager dan dit bedrag. Dit is een slechte, maar niet de allerslechtste uitkomst.
- De mediaan (P50): de middelste uitkomst. De helft eindigt lager, de helft hoger.
- Het 90e percentiel (P90): in 10% van de toekomsten eindig je hoger dan dit bedrag.
De waaier wordt steeds breder: hoe verder weg, hoe onzekerder. En hij is scheef. De goede uitkomsten lopen ver door naar boven, de slechte houden op bij nul. In het voorbeeld is in 10% van de toekomsten het vermogen na ongeveer 22 jaar op, terwijl de mediaan na 30 jaar nog op ongeveer € 650.000 ligt.
Wat 90% wel en niet betekent
- Wel: in het model, met de aannames die je invulde, houdt je vermogen het in 9 van de 10 toekomsten.
- Niet: dat de kans in het echt 90% is. De uitkomst is zo goed als de aannames. Een iets lager verwacht rendement of meer spreiding verandert de slagingskans flink.
- Niet: dat het in 1 van de 10 gevallen misgaat zoals in het model. In het model blijf je stug hetzelfde uitgeven. In het echt geef je na een paar slechte jaren waarschijnlijk wat minder uit, of ga je een tijdje wat werken.
- Niet: hoe goed het afloopt. Een toekomst die eindigt met € 1 over, is net zo goed geslaagd als een toekomst met € 3 miljoen. Kijk daarom ook naar de percentielen.
Wat de simulatie in FIRE Dashboard doet
De simulatie in FIRE Dashboard start met je FIRE-getal op je FIRE-leeftijd en rekent 30, 40 en 50 jaar vooruit. Ze zit in de gratis versie. Wat ze meeneemt:
- Elke vermogenscategorie apart. Sparen, aandelen, vastgoed, crypto en overige bezittingen zoals goud en zilver hebben elk een eigen verwacht rendement en een eigen spreiding. Een portefeuille met aandelen en spaargeld beweegt daardoor realistischer dan met één gemiddeld rendement voor alles.
- Een gedeelde marktfactor. De categorieën bewegen deels samen, zoals in het echt. Hoe sterk stel je in met de correlatie, standaard 50%. Wil je niet aan losse getallen draaien, kies dan een van de voorinstellingen Rustig, Normaal of Onrustig; de losse instellingen staan onder Geavanceerd. Op 0% bewegen ze los van elkaar en ziet spreiden er te gunstig uit; op 100% beweegt alles gelijk op.
- Crashjaren. Als je dit aanzet (standaard aan), is de marktschok in gemiddeld één op de tien jaar veel groter dan normaal, zoals in 2008. Grote dalingen komen dan vaker voor dan bij een normale verdeling. Het verwachte rendement blijft gelijk.
- Jaarlijks herbalanceren. Als je dit aanzet (standaard aan), gaat je portefeuille elk jaar terug naar de verdeling waarmee je begon. Zonder herbalanceren groeit het deel dat het best rendeert steeds verder, en daarmee ook het risico.
- Box 3 elk jaar. Na elk jaar gaat de box 3-heffing van je privévermogen af.
- AOW en pensioen. Vanaf het jaar dat ze ingaan, verlagen ze wat je uit je vermogen moet opnemen.
- Uitgaven met inflatie. Je opname stijgt elk jaar met de inflatie die je instelt. De eindbedragen kun je ook in euro's van vandaag zien.
Je ziet per horizon de slagingskans, de mediaan en het 10e en 90e percentiel. Hoeveel toekomsten de simulatie afspeelt, stel je zelf in; standaard zijn het er duizend. Heb je een BV, dan rekent de simulatie met twee potten: privé met box 3, en de BV, waar elke opname vpb en box 2 betaalt. Hoe dat werkt, staat in Monte Carlo met een BV.
De stresstests ernaast
Een simulatie laat zien hoe vaak iets misgaat. Een stresstest laat zien wat er gebeurt als één bepaald slecht scenario werkelijkheid wordt. FIRE Dashboard heeft er vier, ook gratis, naast een basispad met elk jaar het verwachte rendement:
- Een crash in het eerste jaar na je FIRE-datum: precies het volgorderisico uit het voorbeeld hierboven.
- Dezelfde crash na vijf jaar: zo zie je dat het moment van de klap uitmaakt.
- Hoge inflatie: een aantal jaren waarin je uitgaven veel sneller stijgen dan normaal.
- Een verloren decennium: tien jaar waarin je beleggingen weinig opleveren.
Houdt je plan het in alle vier, dan heb je een stevige basis. Gaat het bij één mis, dan weet je waar je op moet letten.
Wat een simulatie niet kan
- Het blijft een model. De toekomst is onbekend. De simulatie trekt jaren uit een verdeling die jij kiest; de echte beurs houdt zich daar niet aan.
- De aannames bepalen de uitkomst. Een verwacht rendement van 7% in plaats van 6% maakt een groot verschil. Reken daarom ook met voorzichtige aannames.
- Regels veranderen. De simulatie rekent met de belastingregels van nu. Die kunnen in dertig jaar vaak veranderen.
- Het is geen advies. FIRE Dashboard is een rekenhulp. Voor grote beslissingen kun je het beste een adviseur raadplegen.
Praktische tips
- Houd marge. Veel mensen mikken op een slagingskans van 85 tot 95%. Hoger dan 95% betekent vaak dat je langer doorwerkt dan nodig; lager betekent dat je flexibel moet kunnen zijn.
- Kijk naar het 10e percentiel. Kun je leven met die uitkomst? Dan zit je goed. Zo niet, dan helpt een lager opnamepercentage of een grotere buffer.
- Plan flexibel uitgeven. Wie na een slecht jaar tijdelijk 10% minder uitgeeft, verlaagt het volgorderisico flink. Bedenk vooraf waar je op kunt besparen.
- Let op de eerste jaren. Een buffer in spaargeld voor een paar jaar aan uitgaven voorkomt dat je na een crash beleggingen tegen een lage koers moet verkopen.
- Vergelijk scenario's. Zet een voorzichtige en een gewone variant naast elkaar. Het verschil laat zien hoe gevoelig je plan is.
Bronnen
- William P. Bengen, Determining Withdrawal Rates Using Historical Data, Journal of Financial Planning, 1994
- Cooley, Hubbard en Walz, Retirement Savings: Choosing a Withdrawal Rate That Is Sustainable, AAII Journal, 1998
Een rekenhulp, geen financieel advies. Het voorbeeld en de grafiek zijn een illustratie, geen voorspelling. Rendementen uit het verleden geven geen garantie voor de toekomst.